موتور TU5 یکی از رایج‌ترین و محبوب‌ترین پیشرانه‌های مورد استفاده در بازار خودروی ایران است. این موتور روی خودروهای مختلفی مانند پژو ۲۰۶، پژو ۲۰۷، پارس و رانا نصب شده است. عملکرد بهینه و بازدهی مناسب این پیشرانه وابستگی شدیدی به تنظیم دقیق نسبت سوخت و هوا دارد. در این میان، سنسور اکسیژن یا حسگر لامبدا نقش حیاتی را در سیستم سوخت‌رسانی و کنترل آلایندگی ایفا میکند. در موتورهای TU5 یورو ۴ به بالا، از دو سنسور اکسیژن استفاده می‌شود که خرابی هر کدام می‌تواند عملکرد خودرو را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. در این مقاله به بررسی جامع، دقیق و فنی نشانه‌های خرابی سنسور اکسیژن اول و دوم در موتور TU5 می‌پردازیم.
به‌روزرسانی آبان ۱۴۰۵: این راهنمای خرابی سنسور اکسیژن TU5 را برای ۱۴۰۵ بازبینی کردیم: نکته‌ی رفع ریپ و میسفایر پیش از تعویض سنسور، علت خرابی دوباره‌ی سنسور نو، پیوند به راهنماهای چراغ چک و کاتالیزور و سوالات متداول اضافه شد. برای نسخه‌ی ۲۰۶ تیپ ۵، خرابی سنسور اکسیژن ۲۰۶ تیپ ۵ را هم ببینید.
نقش سنسور اکسیژن در موتور TU5
سنسور اکسیژن یک قطعه الکترونیکی است که میزان اکسیژن موجود در گازهای خروجی از اگزوز را اندازه‌گیری میکند. این اطلاعات به صورت سیگنال‌های ولتاژی به کامپیوتر خودرو یا همان ECU ارسال می‌شود. ECU با تحلیل این داده‌ها، متوجه غلیظ یا رقیق بودن مخلوط سوخت و هوا می‌شود و زمان پاشش انژکتورها را تنظیم میکند.
هدف اصلی از این فرایند، نزدیک نگه داشتن نسبت سوخت و هوا به عدد استوکیومتری یعنی ۱۴.۷ به ۱ است. در موتورهای TU5 مجهز به استاندارد آلایندگی یورو ۴ و بالاتر، دو عدد سنسور اکسیژن تعبیه شده است که وظایف متفاوتی دارند.
وظیفه سنسور اکسیژن اول یا بالادست
سنسور اکسیژن اول قبل از کاتالیزور و روی منیفولد اگزوز قرار دارد. وظیفه اصلی این سنسور، پایش مداوم گازهای خروجی بلافاصله پس از احتراق در سیلندرها است. داده‌های این سنسور مستقیما روی تنظیم لحظه‌ای سوخت‌رسانی و راندمان موتور تاثیر می‌گذارد.
وظیفه سنسور اکسیژن دوم یا پایین‌دست
سنسور اکسیژن دوم بعد از مخزن کاتالیزور نصب می‌شود. وظیفه این حسگر، بررسی سلامت و میزان کارایی خود کاتالیزور است. گازهایی که از کاتالیزور عبور می‌کنند باید فاقد بخش زیادی از آلاینده‌ها باشند. سنسور دوم با مقایسه داده‌های خود با سنسور اول، به ECU اعلام میکند که آیا کاتالیزور وظیفه خود را به درستی انجام می‌دهد یا خیر. این سنسور تاثیر کمتری روی میزان پاشش سوخت دارد و بیشتر جنبه نظارتی و زیست‌محیطی دارد.
نشانه‌های مشترک خرابی سنسورهای اکسیژن در موتور TU5
خرابی سنسور اکسیژن معمولا به تدریج اتفاق می‌افتد. با این حال، برخی از علائم و نشانه‌ها بین خرابی سنسور اول و دوم مشترک هستند که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌کنیم.
روشن شدن چراغ چک خودرو
اولین و واضح‌ترین نشانه بروز مشکل در این قطعه، روشن شدن چراغ چک روی صفحه کیلومتر است. هنگامی که سنسور اکسیژن سیگنال اشتباه ارسال کند یا به طور کامل قطع شود، ECU خطای عدم عملکرد سنسور را ثبت کرده و چراغ چک را روشن میکند. با اتصال دستگاه دیاگ به خودرو، کدهای خطایی مانند P0130 تا P0160 که مربوط به مدار سنسور اکسیژن هستند، مشاهده می‌شوند. معنی کدها را در کدهای خطای DTC و علت‌های دیگر چراغ چک را در ۱۰ علت روشن شدن چراغ چک پژو ۲۰۶ ببینید.
افزایش محسوس مصرف سوخت
زمانی که سنسور اکسیژن خراب می‌شود، معمولا گزارش رقیق بودن مخلوط سوخت و هوا را به اشتباه به ECU ارسال میکند. در پاسخ، کامپیوتر خودرو دستور پاشش سوخت بیشتری را به انژکتورها می‌دهد. این امر موجب سوخت‌سوزی ناقص و افزایش چشمگیر مصرف بنزین در موتور TU5 می‌شود. علت‌های دیگر مصرف بالا را در افزایش ناگهانی مصرف سوخت بررسی کرده‌ایم.
بوی نامطبوع اگزوز
سوختن ناقص بنزین به دلیل تنظیم نبودن نسبت هوا و سوخت، باعث می‌شود که مقداری بنزین خام وارد سیستم اگزوز شود. این مساله تولید بوی تند و نامطبوعی مانند بوی تخم‌مرغ گندیده یا بوی شدید بنزین خام از خروجی اگزوز را به دنبال دارد.
با ۰۲۱-۸۸۶۳۶۰۱۳ (زمان تماس: ۱۰ صبح تا ۵ عصر) تماس بگیرید یا مدل، تیپ و سال خودرو را در واتساپ ۰۹۰۵۵۴۷۵۶۱۵ بفرستید.
نشانه‌های اختصاصی خرابی سنسور اکسیژن اول در موتور TU5
از آنجا که سنسور اول مستقیما در حلقه بازخورد تنظیم سوخت قرار دارد، خرابی آن نشانه‌های حرکتی و عملکردی شدیدتری را در موتور TU5 ایجاد میکند.
ریپ زدن و لرزش موتور در حالت درجا
هنگامی که خودرو متوقف است و موتور در حالت دور آرام کار میکند، هرگونه نوسان در پاشش سوخت باعث لرزش بدنه و ریپ زدن موتور می‌شود. خرابی سنسور اول توانایی ECU را در پایدار نگه داشتن دور موتور در محدوده ۸۵۰ دور در دقیقه کاهش می‌دهد.
کاهش شتاب و افت توان موتور
در هنگام شتاب‌گیری یا حرکت در سربالایی‌ها، موتور TU5 نیازمند تغییر سریع پاشش سوخت است. سنسور اکسیژن معیوب نمی‌تواند تغییرات گازهای خروجی را با سرعت بالا به ECU گزارش کند. در نتیجه، خودرو دچار تنبلی در شتاب‌گیری شده و اصطلاحا کپ میکند.
خام‌سوزی و خروج دود سیاه از اگزوز
تزریق بیش از حد سوخت به داخل سیلندرها به دلیل اطلاعات غلط سنسور بالادست، منجر به سیاه شدن شمعها و خروج دود سیاه رنگ از اگزوز می‌شود. این پدیده به مرور زمان آسیب‌های شدیدی به سوپاپ‌ها و کاتالیزور وارد میکند.
بالا رفتن دمای موتور
سوخت‌سوزی ناقص و به هم خوردن تعادل احتراق در موتور، می‌تواند دمای کاری موتور TU5 را افزایش دهد. اگر فن‌های خودرو بیش از حد معمول روشن می‌مانند و آمپر آب بالاتر از حد استاندارد می‌ایستد، سنسور اکسیژن اول هم می‌تواند یکی از عوامل باشد؛ اما بالا رفتن آمپر آب بیشتر به سیستم خنک‌کاری مربوط است، پس اول علت داغ کردن موتور پژو ۲۰۶ را بررسی کنید.
نشانه‌های اختصاصی خرابی سنسور اکسیژن دوم در موتور TU5
سنسور دوم بیشتر جنبه نظارتی روی سیستم آلایندگی دارد، بنابراین نشانه‌های خرابی آن بیشتر در تست‌های فنی و معاینه فنی نمود پیدا میکند.
رد شدن در آزمون آلایندگی معاینه فنی
اگر سنسور اکسیژن دوم خراب باشد، نمی‌تواند میزان کارایی کاتالیزور را بسنجد. این امر موجب می‌شود خودرو در تست‌های چهار گاز مراکز معاینه فنی، به دلیل بالا بودن میزان گازهای آلاینده مانند هیدروکربن‌های نسوخته و کربن مونوکسید مردود شود.
روشن شدن چراغ چک بدون تغییر در شتاب خودرو
یکی از تفاوت‌های اصلی خرابی سنسور دوم با سنسور اول این است که با وجود روشن شدن چراغ چک، راننده معمولا هیچ افت شتاب یا لرزشی در موتور احساس نمی‌کند. خودرو به ظاهر کاملا سالم کار میکند اما سیستم عیب‌یابی خطای سنسور عقب را نشان می‌دهد.
تخریب زودرس کاتالیزور
عدم ارسال اطلاعات درست توسط سنسور دوم می‌تواند مانع از تشخیص به موقع گرفتگی یا خرابی کاتالیزور شود. این امر به مرور زمان موجب ذوب شدن شبکه‌های داخل کاتالیزور و انسداد مسیر خروجی دود می‌شود. نشانه‌های کاتالیزور گرفته را در راهنمای جامع کاتالیزور خودرو بخوانید.
دلایل اصلی خرابی سنسور اکسیژن در موتور TU5
شناخت دلایل خرابی به پیشگیری از بروز مجدد مشکل پس از تعویض قطعه کمک میکند. سنسورهای اکسیژن قطعات مصرفی هستند اما برخی عوامل عمر آن‌ها را به شدت کاهش می‌دهند.
کیفیت پایین سوخت و مکمل‌های غیراستاندارد
وجود سرب، گوگرد زیاد یا صمغ در بنزین‌های کم‌کیفیت، لایه‌ای از رسوبات را روی نوک سنسور اکسیژن ایجاد میکند. این لایه مانع از تماس مستقیم گازهای اگزوز با عنصر حسگر سنسور می‌شود. همچنین استفاده از مکمل‌های سوخت نامرغوب اثر مخربی روی این قطعه دارد.
روغنسوزی موتور
موتور TU5 در صورت کارکرد بالا یا عدم تعویض به موقع لاستیک‌های ساق سوپاپ، ممکن است دچار روغنسوزی شود. دودی که از سوختن روغن موتور حاصل می‌شود حاوی ذرات پلیمری و دوده غلیظ است که به سرعت روی سنسور اکسیژن نشسته و آن را از کار می‌اندازد. تشخیص و تعمیر را در روغنسوزی موتور TU5 توضیح داده‌ایم.
ضدیخسوزی و خرابی واشر سرسیلندر
اگر واشر سرسیلندر دچار نشتی شود و مایع خنک‌کننده وارد محفظه احتراق گردد، ماده سیلیکون موجود در ضدیخ پس از سوختن، لایه‌ای سفید و سخت روی سنسور اکسیژن ایجاد میکند که عملا سنسور را فلج میکند. علائم سوختن واشر را در واشر سرسیلندر پژو ۲۰۶ ببینید؛ برای پر کردن مدار فقط ضدیخ لوکینی Long Life را پیشنهاد می‌کنیم.
ضربات فیزیکی و شوک حرارتی
سنسورهای اکسیژن دارای یک المنت گرمکن داخلی هستند و ساختار سرامیکی ظریفی دارند. ضربه خوردن به اگزوز یا عبور با سرعت بالا از چاله‌های پر از آب باران که موجب پاشش ناگهانی آب سرد روی اگزوز داغ می‌شود، می‌تواند باعث ترک خوردن سرامیک داخل سنسور شود.
میسفایر، شمع و کوئل معیوب
وقتی یک سیلندر به دلیل شمع فرسوده یا کوئل معیوب درست جرقه نمی‌زند، بنزین نسوخته و اکسیژن اضافه وارد اگزوز می‌شود. سنسور اکسیژن عدد غلط می‌خواند، ایسیو سوخت را اشتباه تنظیم میکند و کاتالیزور هم داغ می‌شود. پس اگر ریپ و سنسور اکسیژن هم‌زمان مطرح‌اند، اول جرقه را بررسی کنید: علت ریپ زدن پژو ۲۰۶ و ۲۰۷، علائم خرابی شمع پژو و شمع و کوئل پژو.
انژکتور چکه‌کن و نشت هوا
انژکتوری که چکه میکند مخلوط را غلیظ و دوده‌زا میکند و نشت هوا از منیفولد یا شیلنگ‌های خلأ آن را رقیق میکند. در هر دو حالت، سنسور اکسیژن درست کار میکند ولی عدد غیرعادی نشان می‌دهد و ممکن است به اشتباه عوض شود. نشانه‌ها را در علائم خرابی انژکتور پژو و علائم خرابی سنسور مپ پژو ببینید.
روش‌های عیب‌یابی و تست سنسور اکسیژن
برای اطمینان از خرابی سنسور اکسیژن پیش از اقدام به تعویض، روش‌های علمی و تعمیری وجود دارد.
استفاده از دستگاه دیاگ
دقیق‌ترین روش، متصل کردن دستگاه دیاگ به خودرو و بررسی پارامترهای زنده است. ولتاژ سنسور اکسیژن اول باید به طور مداوم و سریع بین 0.1 تا 0.9 ولت نوسان کند. اگر ولتاژ روی یک عدد ثابت (مثلا 0.45 ولت) قفل شده باشد یا تغییرات آن بسیار کند باشد، سنسور خراب است. ولتاژ سنسور دوم اما باید تغییرات بسیار کمی داشته و تا حدودی ثابت (حدود 0.6 تا 0.7 ولت) باشد.
بررسی ظاهری نوک سنسور
پس از باز کردن سنسور، رنگ نوک آن می‌تواند وضعیت موتور را مشخص کند:
- رسوب سیاه (دوده): نشان‌دهنده غلیظ بودن سوخت و خام‌سوزی است.
- رسوب سفید: نشان‌دهنده ورود ضدیخ یا استفاده از مکمل‌های نامرغوب است.
- رسوب قهوه‌ای: نشان‌دهنده روغنسوزی موتور است.
تست سنسور اکسیژن دوم با مقایسه‌ی دو سیگنال
در دیاگ، سیگنال سنسور اول و دوم را کنار هم ببینید. اگر سنسور دوم هم مثل سنسور اول تند نوسان میکند، معمولاً کاتالیزور کارایی خود را از دست داده است، نه سنسور. اگر سیگنال سنسور دوم کاملاً صاف و بی‌تغییر روی صفر یا یک عدد ثابت مانده، مدار یا خود سنسور مشکوک است. پیش از تعویض، سوکت و سیم‌کشی سنسور را از نظر ذوب شدن یا پارگی کنار اگزوز بررسی کنید. با مراحل دیاگ در دیاگ چیست آشنا شوید.
با ۰۲۱-۸۸۶۳۶۰۱۳ (زمان تماس: ۱۰ صبح تا ۵ عصر) تماس بگیرید یا مدل، تیپ و سال خودرو را در واتساپ ۰۹۰۵۵۴۷۵۶۱۵ بفرستید.
نکات مهم در خرید و تعویض سنسور اکسیژن موتور TU5
تعویض سنسور اکسیژن نیاز به دقت بالایی دارد تا قطعه جدید دچار آسیب نشود.
- تطابق با نوع ایسیو: موتورهای TU5 با کامپیوترهای مختلفی مانند سازندگان مختلف مثل بوش و زیمنس در بازار وجود دارند. سنسور اکسیژن باید کاملا با نوع ایسیو خودرو مطابقت داشته باشد، در غیر این صورت توسط کامپیوتر شناسایی نمیشود.
- استفاده از ابزار مخصوص: برای باز و بسته کردن سنسور باید از بکس مخصوص سنسور اکسیژن استفاده شود تا به سیم‌کشی و بدنه آن آسیبی وارد نشود.
- عدم استفاده از چسب: به هیچ عنوان نباید از چسب‌های سیلیکونی روی رزوه‌های سنسور استفاده کرد، زیرا گازهای حاصل از سوختن این چسب‌ها سنسور را بلافاصله خراب میکند. سنسورهای مرغوب خود دارای گریس مخصوص ضد‌گریپاژ روی رزوه‌ها هستند.
چرا سنسور اکسیژن نو هم زود خراب می‌شود؟
اگر سنسور نو بعد از مدت کوتاهی دوباره خطا داد، تقریباً همیشه علت اصلی رفع نشده است: روغنسوزی، ضدیخسوزی، میسفایر یا سوخت بیکیفیت. پیش از تعویض دوباره، رنگ نوک سنسور قدیمی را ببینید و علت را برطرف کنید. همچنین مطمئن شوید سنسور با نوع ایسیو خودرو منطبق است و از چسب سیلیکونی روی رزوه استفاده نشده است. برای نگهداری کلی موتور، راهنمای جامع نگهداری موتور TU5 و برای اثر سوخت بیکیفیت، TU5 و بنزین غیر استاندارد را بخوانید.
جمع‌بندی
خرابی سنسور اکسیژن TU5 معمولاً با چراغ چک، مصرف بالا و گاهی ریپ و افت شتاب خودش را نشان می‌دهد. سنسور اول روی تنظیم سوخت اثر مستقیم دارد و سنسور دوم بیشتر سلامت کاتالیزور را می‌سنجد. پیش از تعویض، با دیاگ سیگنال‌ها را بررسی کنید و علت آلودگی سنسور، یعنی روغنسوزی، ضدیخسوزی یا میسفایر را رفع کنید تا سنسور نو عمر کامل داشته باشد. ویدئوهای آموزشی ما را در کانال آپارات اتو سرویس نوریک ببینید.
سوالات متداول درباره خرابی سنسور اکسیژن TU5
موتور TU5 چند سنسور اکسیژن دارد؟
در نسخههای TU5 با استاندارد آلایندگی یورو ۴ و بالاتر دو سنسور وجود دارد: سنسور اول قبل از کاتالیزور و سنسور دوم بعد از آن.
خرابی سنسور اکسیژن اول جدی‌تر است یا دوم؟
سنسور اول مستقیماً روی پاشش سوخت اثر دارد و خرابی آن مصرف، ریپ و افت شتاب می‌آورد. خرابی سنسور دوم بیشتر چراغ چک و مشکل معاینه فنی ایجاد میکند.
ولتاژ سنسور اکسیژن سالم چقدر است؟
ولتاژ سنسور اول باید بهطور مداوم و سریع بین حدود ۰٫۱ تا ۰٫۹ ولت نوسان کند. سیگنال ثابت یا خیلی کند نشانهی خرابی سنسور یا مدار آن است.
میتوان با سنسور اکسیژن خراب رانندگی کرد؟
خودرو معمولاً حرکت میکند، اما مصرف سوخت بالا میرود و ادامهی کار با مخلوط غلیظ به کاتالیزور و شمعها آسیب میزند. بهتر است زود رفع شود.
چرا سنسور اکسیژن نو دوباره خراب شد؟
معمولاً چون علت اصلی، مثل روغنسوزی، ضدیخسوزی، میسفایر یا سوخت بیکیفیت رفع نشده یا سنسور با ایسیو منطبق نبوده است.
آیا تمیز کردن سنسور اکسیژن آن را درست میکند؟
رسوب سنگین روغن یا ضدیخ معمولاً با تمیز کاری برطرف نمیشود. بهتر است علت رسوب رفع و سنسور تعویض شود.
سنسور اکسیژن TU5 را چطور سفارش بدهم؟
مدل، تیپ، سال ساخت، نوع ایسیو و اینکه سنسور اول است یا دوم را با عکس سنسور قدیمی در واتساپ ۰۹۰۵۵۴۷۵۶۱۵ بفرستید یا با ۰۲۱-۸۸۶۳۶۰۱۳ (زمان تماس: ۱۰ صبح تا ۵ عصر) تماس بگیرید.
مشاوره و پذیرش اتو سرویس نوریک: ۰۲۱-۸۸۶۳۶۰۱۳ (زمان تماس: ۱۰ صبح تا ۵ عصر) | واتساپ ۰۹۰۵۵۴۷۵۶۱۵
